Vàng không còn là tài sản trú ẩn an toàn? Góc nhìn gây tranh luận từ Brookings

[InvestBlogger.com] – Trong nhiều giai đoạn bất ổn, vàng thường được xem là nơi trú ẩn của dòng tiền khi chứng khoán và các tài sản rủi ro lao dốc. Tuy nhiên, quan điểm này đang bị đặt dấu hỏi lớn sau đợt biến động gần đây. Robin Brooks, Senior Fellow tại Brookings Institution, cho rằng vàng không còn phản ứng như một tài sản phòng thủ đúng nghĩa, mà đang mang đặc điểm của một tài sản “high-beta”, tức là khuếch đại biến động thay vì giảm thiểu rủi ro cho nhà đầu tư.

Nhận định này gây chú ý vì nó đi ngược với niềm tin lâu nay của thị trường. Nếu đúng, vàng không chỉ mất đi một phần vai trò trú ẩn, mà còn có thể trở thành tài sản nhạy cảm hơn với tâm lý đầu cơ và các cú sốc vĩ mô ngắn hạn.

Vàng đang hành xử như một tài sản high-beta

Theo Robin Brooks, điều đáng lo ngại là trong 6 tuần chiến sự gần đây, vàng lại giảm mạnh hơn cả S&P 500. Đây là tín hiệu bất thường đối với một tài sản vốn được kỳ vọng sẽ giữ giá hoặc tăng giá khi rủi ro toàn cầu leo thang.

Nói cách khác, vàng không còn phát huy đầy đủ vai trò phòng vệ trong những cú sốc lớn của thị trường. Thay vì hút dòng tiền phòng thủ, kim loại quý này lại phản ứng giống nhóm tài sản mang tính chu kỳ, tăng khi tâm lý lạc quan trở lại và giảm khi áp lực bán lan rộng.

Brooks cho rằng đây là dấu hiệu vàng đang bị “nhiễm” tính đầu cơ sau một giai đoạn tăng quá nóng. Khi số lượng người mua mới tăng mạnh vì câu chuyện mất giá tiền tệ, lãi suất và địa chính trị, thị trường vàng cũng trở nên dễ tổn thương hơn trước các đợt chốt lời hoặc tháo chạy ngắn hạn.

Vì sao vàng mất đi phần nào tính trú ẩn?

Một giả thuyết được nhắc tới là các ngân hàng trung ương tại thị trường mới nổi bán vàng để bảo vệ dự trữ ngoại hối. Tuy nhiên, Brooks cho rằng yếu tố này chỉ thực sự rõ ở Thổ Nhĩ Kỳ, nơi ngân hàng trung ương phải huy động dự trữ để hỗ trợ đồng Lira. Đây là trường hợp cá biệt, không đủ để giải thích toàn bộ diễn biến của vàng trên quy mô toàn cầu.

Nguyên nhân quan trọng hơn nằm ở chính cấu trúc dòng tiền của đợt tăng giá vừa qua. Brooks cho rằng cú tăng lớn của vàng trong hơn một năm qua đã thu hút thêm nhiều người mua mới theo câu chuyện “debasement trade”, tức là đặt cược vào việc tiền pháp định suy yếu khi Fed nới lỏng trong môi trường lạm phát vẫn cao. Vấn đề là nhóm nhà đầu tư này có thể không đủ kiên nhẫn như dòng tiền trú ẩn truyền thống. Khi thị trường rung lắc, họ có xu hướng rời đi nhanh hơn.

Điều đó khiến vàng trong ngắn hạn mang dáng dấp của một tài sản đầu cơ nhiều hơn là tài sản phòng thủ. Tuy nhiên, Brooks cũng không cho rằng vai trò trú ẩn của vàng đã biến mất vĩnh viễn. Theo ông, trạng thái hiện tại chỉ là sự “ô nhiễm tạm thời”, và khi dòng tiền đầu cơ bị rũ bỏ đủ mạnh, vàng có thể quay lại bản chất truyền thống của nó.

Biểu đồ đầu tiên cho thấy một thay đổi rất đáng chú ý: tương quan giữa biến động ngày của vàng và S&P 500 đã tăng rõ rệt qua từng giai đoạn. Trong giai đoạn lịch sử dài từ năm 2011 đến trước ngày 22/08/2025, mức tương quan của vàng với S&P 500 khá thấp. Điều này phù hợp với hình ảnh một tài sản trú ẩn tương đối độc lập với chứng khoán.

Nhưng từ sau thời điểm Fed phát tín hiệu nới lỏng mạnh hơn, đặc biệt trong 6 tuần chiến sự gần đây, mức tương quan này đã tăng lên rõ rệt. Dù vàng vẫn có tương quan thấp hơn bạc, palladium hay Bitcoin, xu hướng đồng biến với tài sản rủi ro đã mạnh hơn trước đáng kể.

Đây là điểm cốt lõi trong lập luận của Brooks. Một tài sản trú ẩn đúng nghĩa thường phải có khả năng giữ sự tách biệt tương đối với chứng khoán, đặc biệt trong các pha bán tháo mạnh. Khi tương quan tăng lên, hiệu quả phòng vệ cũng suy giảm.

Đợt tăng giá của vàng được kích hoạt như thế nào?

Brooks cho rằng đà tăng của vàng trong 2 năm qua không phải hoàn toàn phi lý. Ngược lại, nó được thúc đẩy bởi nhiều chất xúc tác rất rõ ràng, gồm căng thẳng địa chính trị và sự thay đổi trong định hướng chính sách tiền tệ của Fed.

Theo phân tích của ông, mốc ngày 02/04/2025, còn được gọi là “Liberation Day”, là thời điểm khiến vàng bật tăng đáng kể. Tuy nhiên, bước ngoặt thật sự chỉ xuất hiện sau bài phát biểu của Chủ tịch Powell tại Jackson Hole vào ngày 22/08/2025. Bài phát biểu này được xem như tín hiệu mở đầu cho chu kỳ nới lỏng của Fed, ngay cả khi lạm phát vẫn ở mức cao. Chính từ đó, câu chuyện “debasement trade” mới bùng nổ mạnh.

Sau đó, đợt cắt giảm lãi suất ngày 10/12/2025 tiếp tục tiếp thêm động lực cho vàng. Dòng tiền tin rằng lãi suất thực sẽ giảm, đồng USD có thể suy yếu và vàng trở thành công cụ bảo vệ giá trị hấp dẫn hơn.

Biểu đồ thứ hai mô tả rất rõ hành trình tăng tốc rồi điều chỉnh của vàng. Từ vùng khoảng 2.600 USD/ounce vào cuối năm 2024, giá vàng đã leo mạnh và đạt đỉnh vào ngày 28/01/2026, thời điểm gần như tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Đây là một nhịp tăng hiếm gặp, phản ánh kỳ vọng quá lớn của thị trường vào các yếu tố hỗ trợ như địa chính trị, lãi suất và nỗi lo mất giá tiền tệ.

Tuy nhiên, sau khi tạo đỉnh, vàng bắt đầu bước vào giai đoạn điều chỉnh sâu. Điều này cho thấy khi một xu hướng tăng bị đẩy đi quá xa, chỉ cần kỳ vọng thay đổi hoặc dòng tiền đầu cơ suy yếu, giá có thể quay đầu rất nhanh.

Biểu đồ này cũng củng cố thêm luận điểm của Brooks rằng đến cuối chu kỳ tăng, thị trường vàng có dấu hiệu mất cân bằng. Những động lực ban đầu vẫn có cơ sở, nhưng mức tăng cuối cùng đã vượt quá trạng thái hợp lý.

Nhà đầu tư nên hiểu quan điểm này như thế nào?

Quan điểm của Brooks không nhất thiết có nghĩa vàng đã đánh mất hoàn toàn giá trị trong danh mục đầu tư. Điều đáng lưu ý hơn là vai trò của vàng có thể thay đổi theo từng giai đoạn của chu kỳ vĩ mô và cấu trúc dòng tiền.

Khi vàng được mua vào chủ yếu bởi nhu cầu phòng thủ dài hạn, nó thường phản ứng đúng với vai trò trú ẩn. Nhưng khi thị trường bị lôi kéo bởi tâm lý đầu cơ, đòn bẩy và kỳ vọng lãi suất, vàng có thể hành xử giống một tài sản rủi ro hơn nhiều người tưởng.

Với nhà đầu tư, điều này đặt ra hai lưu ý quan trọng. Thứ nhất, không nên mặc định rằng vàng luôn bảo vệ danh mục trong mọi cú sốc. Thứ hai, cần theo dõi sát bản chất của dòng tiền đang chi phối thị trường vàng, xem đó là dòng tiền phòng thủ, đầu cơ hay dòng tiền đến từ ngân hàng trung ương.