Việt Nam : Bộ luật Hình sự sửa đổi đề suất tịch thu tiền số, tài sản số liên quan các vụ án

[InvestBlogger.com] – Trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh, tiền số và tài sản số không còn là khái niệm xa lạ trong các giao dịch tài chính hiện đại. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển đó, nhiều loại tài sản phi truyền thống cũng đang bị lợi dụng để che giấu dòng tiền bất hợp pháp, rửa tiền, lừa đảo xuyên biên giới hoặc tẩu tán tài sản do phạm tội mà có.

Mới đây, Bộ Công an đã công bố dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự sửa đổi để lấy ý kiến góp ý. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất bổ sung quy định bao quát các dạng tài sản trực tiếp liên quan đến tội phạm như tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản.

Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hoàn thiện cơ chế xử lý tài sản phạm tội trong kỷ nguyên số, đồng thời tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động điều tra, phong tỏa, kê biên, truy vết và thu hồi tài sản.

Vì Sao Cần Bổ Sung Quy Định Về Tiền Số Và Tài Sản Số?

Theo quy định hiện hành tại Điều 47 Bộ luật Hình sự, các nhóm tài sản có thể bị xử lý chủ yếu bao gồm công cụ, phương tiện phạm tội, vật hoặc tiền, khoản thu lợi bất chính và vật cấm lưu hành.

Tuy nhiên, thực tiễn hiện nay đã phát sinh nhiều dạng tài sản mới tồn tại trên môi trường số. Có thể kể đến tiền mã hóa, ví điện tử, tài sản ảo, tài sản mã hóa, chứng chỉ điện tử có giá trị tài chính hoặc các quyền tài sản phát sinh từ nền tảng công nghệ.

Vấn đề nằm ở chỗ, nếu pháp luật chưa quy định rõ các dạng tài sản này, quá trình xử lý trong các vụ án hình sự sẽ gặp nhiều khó khăn. Đặc biệt, trong các vụ lừa đảo công nghệ cao, chiếm đoạt tài sản qua mạng, rửa tiền hoặc các đường dây tội phạm xuyên biên giới, tiền số thường được sử dụng để phân tán dòng tiền và che giấu dấu vết giao dịch.

Việc bổ sung tiền số và tài sản số vào phạm vi tài sản có thể bị tịch thu hoặc xử lý hình sự vì vậy không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật lập pháp, mà còn phản ánh yêu cầu rất thực tế của công tác phòng, chống tội phạm hiện nay.

Tài Sản Số Đang Trở Thành Công Cụ Che Giấu Dòng Tiền Phạm Tội

Trong nhiều vụ án công nghệ cao, tài sản bị chiếm đoạt thường không còn được giữ dưới dạng tiền mặt hoặc tài khoản ngân hàng truyền thống. Thay vào đó, dòng tiền có thể nhanh chóng được chuyển đổi sang tiền mã hóa, chia nhỏ qua nhiều ví, chuyển qua các nền tảng nước ngoài hoặc luân chuyển trên blockchain để gây khó khăn cho việc truy vết.

Điều này khiến khả năng thu hồi tài sản cho bị hại trở nên thấp hơn, nhất là khi tài sản đã bị tẩu tán qua nhiều lớp trung gian. Nếu không có cơ chế pháp lý đủ rõ để xác định, phong tỏa, định giá và xử lý tài sản số, cơ quan chức năng sẽ gặp khó trong việc thu hồi tài sản phạm tội.

Do đó, đề xuất bổ sung quy định về tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản được đánh giá là cần thiết. Quy định này có thể giúp nâng cao khả năng thu hồi tài sản, hạn chế tình trạng chuyển đổi tài sản phạm tội sang các dạng phi truyền thống để né tránh xử lý.

Tác Động Tích Cực Đối Với Công Tác Phòng, Chống Tội Phạm

Việc mở rộng phạm vi tài sản có thể bị tịch thu hoặc xử lý hình sự sẽ tạo thêm công cụ pháp lý cho Nhà nước trong quá trình đấu tranh với tội phạm công nghệ cao.

Trước hết, quy định mới giúp cơ quan chức năng có cơ sở rõ ràng hơn khi truy vết và thu hồi tài sản có liên quan đến hành vi phạm tội. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng trong các vụ án lừa đảo đầu tư, giả mạo sàn giao dịch, huy động vốn đa cấp, tấn công mạng tống tiền hoặc rửa tiền thông qua tiền mã hóa.

Thứ hai, quy định này góp phần tăng tính răn đe. Khi các đối tượng phạm tội không thể dễ dàng chuyển tài sản sang tiền số hoặc tài sản số để né tránh thu hồi, chi phí phạm tội sẽ tăng lên và khả năng che giấu tài sản sẽ bị thu hẹp.

Thứ ba, việc hoàn thiện cơ chế xử lý tài sản số cũng giúp bảo vệ tốt hơn quyền lợi của bị hại. Trong nhiều vụ án hiện nay, thiệt hại của người dân rất lớn nhưng khả năng thu hồi tài sản lại thấp do tài sản đã bị chuyển đổi, phân tán hoặc giấu trên nền tảng số. Nếu pháp luật có công cụ nhận diện và xử lý rõ ràng hơn, cơ hội thu hồi tài sản sẽ được cải thiện.

Doanh Nghiệp Fintech Và Nền Tảng Số Sẽ Chịu Tác Động Như Thế Nào?

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực fintech, trung gian thanh toán, ví điện tử, sàn giao dịch hoặc nền tảng số, chính sách mới có thể làm gia tăng yêu cầu tuân thủ.

Các doanh nghiệp có thể phải tăng cường lưu trữ dữ liệu giao dịch, xác minh danh tính người dùng, phối hợp cung cấp thông tin cho cơ quan điều tra hoặc hỗ trợ phong tỏa tài sản khi có yêu cầu hợp pháp.

Điều này có thể khiến chi phí vận hành và chi phí pháp lý tăng lên trong ngắn hạn. Tuy nhiên, về dài hạn, việc có một khung pháp lý rõ ràng sẽ giúp thị trường minh bạch hơn, hạn chế rủi ro bị lợi dụng cho các hoạt động rửa tiền, tài trợ tội phạm hoặc chuyển dịch tài sản bất hợp pháp.

Với các doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc, đây cũng là cơ hội để nâng cao chuẩn quản trị rủi ro, xây dựng niềm tin với người dùng và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh hơn.

Những Thách Thức Khi Thực Thi Quy Định Mới

Dù mang lại nhiều tác động tích cực, việc bổ sung quy định về tiền số và tài sản số cũng đặt ra không ít thách thức.

Trước tiên là yêu cầu đồng bộ hệ thống pháp luật. Nếu Bộ luật Hình sự bổ sung quy định về xử lý tài sản số, các luật liên quan như Bộ luật Tố tụng hình sự, pháp luật về thi hành án, định giá tài sản, phòng chống rửa tiền và các quy định chuyên ngành về công nghệ số cũng cần được điều chỉnh phù hợp.

Thứ hai là năng lực thực thi. Tài sản số có đặc điểm khác biệt so với tài sản truyền thống. Việc truy vết blockchain, xác định chủ sở hữu ví, phong tỏa giao dịch, định giá tài sản mã hóa hoặc thu hồi tài sản xuyên biên giới đều đòi hỏi hạ tầng kỹ thuật và nhân sự chuyên môn cao.

Thứ ba là vấn đề phối hợp quốc tế. Nhiều giao dịch tài sản số được thực hiện qua nền tảng nước ngoài, ví phi tập trung hoặc hệ sinh thái blockchain không biên giới. Điều này khiến việc thu hồi tài sản phụ thuộc không chỉ vào pháp luật trong nước, mà còn vào khả năng hợp tác với các tổ chức, nền tảng và cơ quan chức năng quốc tế.

Hoàn Thiện Pháp Luật Là Xu Hướng Tất Yếu

Sự phát triển của tài sản số đang đặt ra yêu cầu mới cho hệ thống pháp luật. Nếu pháp luật không theo kịp, khoảng trống quản lý có thể bị lợi dụng để che giấu tài sản phạm tội, rửa tiền hoặc thực hiện các hành vi lừa đảo quy mô lớn.

Do đó, đề xuất bổ sung quy định về tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản trong Bộ luật Hình sự sửa đổi là bước đi phù hợp với thực tiễn. Đây cũng là hướng đi tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế trong phòng, chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố và kiểm soát dòng tài sản bất hợp pháp xuyên biên giới.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế hiệu quả, cần có cách tiếp cận cân bằng. Một mặt, pháp luật phải đủ mạnh để xử lý tài sản phạm tội. Mặt khác, cơ chế thực thi cần rõ ràng, minh bạch, tránh gây khó khăn không cần thiết cho các hoạt động đổi mới sáng tạo, fintech và kinh tế số hợp pháp.

Kết Luận

Đề xuất tịch thu tiền số và tài sản số cho thấy pháp luật hình sự đang từng bước thích ứng với sự thay đổi của nền kinh tế số. Khi tài sản phạm tội không còn chỉ tồn tại dưới dạng tiền mặt, tài khoản ngân hàng hay tài sản hữu hình, cơ chế xử lý cũng cần được mở rộng để bao quát các dạng tài sản mới.

Nếu được xây dựng chặt chẽ và thực thi hiệu quả, quy định này sẽ góp phần tăng khả năng thu hồi tài sản, bảo vệ quyền lợi của bị hại, nâng cao hiệu quả phòng chống tội phạm công nghệ cao và củng cố tính minh bạch của thị trường tài chính số.

Trong kỷ nguyên số, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho tiền số và tài sản số không chỉ là yêu cầu quản lý, mà còn là điều kiện cần thiết để bảo vệ an toàn tài chính, trật tự xã hội và sự phát triển bền vững của nền kinh tế số Việt Nam.