Giá vàng điều chỉnh sau cú sốc chiến sự Iran, vì sao xu hướng tăng dài hạn vẫn còn?

Theo quan điểm của Emily Avioli, Phó chủ tịch kiêm chiến lược gia đầu tư tại Merrill, diễn biến này không phản ánh sự suy yếu của nền tảng dài hạn. Áp lực giảm gần đây chủ yếu đến từ yếu tố vị thế giao dịch, sự thay đổi kỳ vọng lãi suất, đà tăng của đồng USD và hoạt động chốt lời sau một chu kỳ tăng quá mạnh. Nói cách khác, vàng đang đối mặt với một đợt tiêu hóa lợi nhuận ngắn hạn hơn là một sự đảo chiều của xu hướng lớn.

Vì sao vàng giảm dù rủi ro địa chính trị tăng mạnh?

Điểm gây tranh luận lớn nhất nằm ở chỗ vàng không còn phản ứng theo cách truyền thống trong giai đoạn bùng phát xung đột. Avioli cho biết kể từ khi chiến sự liên quan đến Iran bùng lên, giá vàng đã giảm khoảng 16%. Thay vì thể hiện vai trò phòng thủ rõ ràng, vàng lại vận động khá đồng pha với nhóm tài sản rủi ro trong vài tuần gần đây.

Có ba nguyên nhân chính lý giải hiện tượng này :

1. Vị thế mua trước đó đã quá dày và thị trường cần chốt lời

Đợt tăng của vàng từ năm 2022 đến đầu năm 2026 là một trong những chu kỳ mạnh nhất nhiều năm qua. Được hỗ trợ bởi lực mua bền bỉ từ các ngân hàng trung ương và sự quay lại của dòng tiền nhà đầu tư cá nhân, vàng đã từng vượt ngưỡng 5.400 USD/oz trong tháng 1/2026.

Khi một loại hàng hóa tăng quá nhanh trong thời gian ngắn, thị trường thường bước vào giai đoạn tích lũy lại. Đây là quá trình bình thường để hấp thụ phần lợi nhuận đã hình thành trước đó. Với vàng, áp lực chốt lời càng mạnh hơn khi giới đầu tư đã nắm vị thế mua khá lớn sau chuỗi tăng lịch sử.

Avioli cũng lưu ý rằng tại thời điểm chiến sự nổ ra, lượng tiền mặt đứng ngoài của khối tổ chức ở mức rất thấp. Điều đó buộc một bộ phận nhà đầu tư bán vàng để bổ sung thanh khoản thay vì tiếp tục giữ như một tài sản trú ẩn.

2. Lợi suất tăng làm chi phí cơ hội nắm giữ vàng cao hơn

Yếu tố thứ hai là sự đi lên của lợi suất, đặc biệt là lợi suất thực. Khi giá năng lượng tăng trở lại, lo ngại lạm phát được thổi bùng lên và kéo theo sự điều chỉnh trong kỳ vọng chính sách tiền tệ. Thị trường từng kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ sẽ sớm cắt giảm lãi suất, nhưng sau cú sốc mới, khả năng đó đã bị đẩy lùi.

Thậm chí, hợp đồng tương lai lãi suất có lúc phản ánh xác suất không nhỏ cho kịch bản bước đi tiếp theo của Fed có thể là tăng lãi suất thay vì giảm. Trong môi trường như vậy, vàng chịu bất lợi vì đây là tài sản không tạo ra dòng tiền định kỳ. Khi lợi suất trái phiếu tăng, nhà đầu tư có thêm lựa chọn sinh lời, còn chi phí cơ hội của việc nắm giữ vàng cũng tăng theo.

3. Đồng USD mạnh lên trở thành lực cản trực diện

Yếu tố thứ ba là sức mạnh của đồng bạc xanh. Trong giai đoạn căng thẳng leo thang, nhà đầu tư toàn cầu quay trở lại với USD như một nơi trú ẩn quen thuộc. Điều này khiến đồng USD tăng giá và gây áp lực lên vàng, bởi trong nhiều thập kỷ hai tài sản này thường có mối quan hệ nghịch chiều.

Khi USD mạnh lên, vàng trở nên đắt hơn với người mua bên ngoài nước Mỹ. Điều đó có thể làm chậm nhu cầu ở nhiều khu vực, đồng thời tạo thêm áp lực điều chỉnh đối với giá.

Các động lực dài hạn của vàng vẫn chưa biến mất

Điểm cốt lõi trong đánh giá của Merrill là nhịp giảm hiện nay chưa đủ để phủ nhận câu chuyện tăng giá dài hạn của vàng. Những nền tảng quan trọng đã đưa kim loại quý lên vùng giá rất cao trong vài năm qua vẫn còn hiện diện.

Thâm hụt tài khóa vẫn là nỗi lo dài hạn

Mức thâm hụt ngân sách lớn tại nhiều nền kinh tế phát triển, đặc biệt là Mỹ, tiếp tục làm dấy lên lo ngại về độ bền tài khóa trong trung và dài hạn. Trong môi trường như vậy, nhu cầu nắm giữ tài sản có tính lưu trữ giá trị như vàng thường không biến mất.

Xu hướng đa dạng hóa dự trữ của ngân hàng trung ương còn tiếp diễn

Một trong những trụ đỡ quan trọng nhất của thị trường vàng trong chu kỳ vừa qua là lực mua từ ngân hàng trung ương. Khi các quốc gia muốn giảm bớt sự phụ thuộc vào đồng USD trong cơ cấu dự trữ, vàng trở thành lựa chọn tự nhiên nhờ tính trung lập và khả năng bảo toàn giá trị.

Merrill cho rằng hiện chưa có nhiều động lực để các ngân hàng trung ương dừng quá trình đa dạng hóa dự trữ. Điều này có nghĩa là một nguồn cầu cấu trúc quan trọng vẫn đang tồn tại phía dưới thị trường.

Đồng USD có thể mạnh trong ngắn hạn nhưng khó giữ mãi ưu thế

Đồng USD đang hưởng lợi từ tâm lý phòng thủ và kỳ vọng lãi suất cao hơn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, Avioli cho rằng về dài hạn, xu hướng điều tiết và hạ nhiệt của USD nhiều khả năng sẽ quay trở lại khi các cú sốc địa chính trị bớt căng thẳng hơn. Khi đó, một trong những lực cản lớn nhất đối với vàng sẽ suy yếu.

Vàng vẫn có vai trò chiến lược trong danh mục cân bằng

Ngay cả khi biến động ngắn hạn khiến vàng mất đi phần nào vẻ hấp dẫn tức thời, Merrill vẫn giữ quan điểm rằng vàng có chỗ đứng trong danh mục đầu tư cân bằng. Vai trò của vàng không chỉ nằm ở giao dịch theo tin tức chiến sự hay kỳ vọng lãi suất, mà còn ở chức năng đa dạng hóa và bảo vệ trước các rủi ro hệ thống.

Nhà đầu tư nên theo dõi điều gì trong giai đoạn tới?

Đối với nhà đầu tư, điều quan trọng lúc này là phân biệt giữa biến động ngắn hạn và thay đổi xu hướng nền tảng. Có bốn biến số cần quan sát sát sao :

• Thứ nhất là diễn biến của lợi suất thực tại Mỹ. Nếu lợi suất tiếp tục neo cao, vàng có thể còn chịu sức ép thêm một thời gian.
• Thứ hai là sức mạnh của đồng USD. Chừng nào đồng bạc xanh còn được ưu tiên như nơi trú ẩn số một, vàng sẽ khó bứt tốc trở lại quá nhanh.
• Thứ ba là cường độ của căng thẳng tại Trung Đông. Khi mức độ bất định giảm xuống, các động lực cầu cơ bản của vàng có thể quay lại vị trí trung tâm thay vì bị lấn át bởi nhu cầu thanh khoản ngắn hạn.
• Thứ tư là dòng mua từ ngân hàng trung ương. Nếu lực mua này vẫn duy trì đều, đó sẽ tiếp tục là nền tảng quan trọng hỗ trợ giá vàng trong trung hạn.

Nhìn lại biểu đồ: đà tăng lớn tạm nghỉ, chưa chắc đã kết thúc

Biểu đồ dưới đây cho thấy vàng đã có một chu kỳ đi lên rất mạnh kể từ năm 2022, trước khi bước vào nhịp điều chỉnh sau khi xung đột Trung Đông bùng phát. Điều quan trọng là nhịp lùi này diễn ra sau một giai đoạn tăng tốc kéo dài và ở mặt bằng giá vẫn cao hơn rất nhiều so với hai năm trước. Đây là dấu hiệu của một pha nghỉ để tái cân bằng thị trường, hơn là bằng chứng cho thấy câu chuyện tăng giá đã chấm dứt.

Tóm lại, Đợt điều chỉnh của vàng sau cú sốc chiến sự Iran cho thấy thị trường không phải lúc nào cũng phản ứng theo mô hình quen thuộc. Lợi suất tăng, USD mạnh lên và áp lực chốt lời có thể làm mờ vai trò trú ẩn của vàng trong ngắn hạn. Tuy nhiên, các động lực cấu trúc như thâm hụt tài khóa lớn, xu hướng đa dạng hóa dự trữ ngoại hối và nhu cầu nắm giữ tài sản phòng thủ dài hạn vẫn còn nguyên.

Vì vậy, cách nhìn hợp lý hơn lúc này không phải là bi quan với vàng chỉ vì một nhịp giảm sâu, mà là đánh giá xem khi hiệu ứng chiến sự dịu xuống, liệu các động lực cầu cốt lõi có quay lại hay không. Theo Merrill, câu trả lời nhiều khả năng là có. Đó cũng là lý do vàng vẫn xứng đáng được xem là một tài sản chiến lược trong danh mục đầu tư dài hạn.