BRICS bỏ giấc mơ đồng tiền chung: Tác động gì tới thị trường vàng, bạc, USD, crypto và kim cương?

Một trong những mục tiêu quan trọng khi các thành viên chính như Trung Quốc, Nga… thành lập khối BRICS là tạo đồng tiền chung để phi đô la hoá trong giao dịch nội khối. Tuy nhiên, sau nhiều năm nổ lực, các thành viên đã không còn mặn mà về đồng tiền chung?

Nếu khối từ bỏ tham vọng đồng tiền chung thì sẽ tác động gì đến các nhà đầu tư : vàng, kim loại quý, USD, crypto,..? Dưới đây là phân tích của Invest Blogger !

Bối cảnh: BRICS không còn “mơ” đồng tiền chung, mà đi nước cờ thực dụng hơn

Thay vì tiếp tục theo đuổi ý tưởng về một đồng tiền chung BRICS, các nước trong khối đang chuyển sang hướng đi thực tế hơn:

• Mở rộng thanh toán xuyên biên giới bằng nội tệ của từng nước.
• Kết nối và củng cố các hệ thống thanh toán độc lập như SPFS (Nga), CIPS (Trung Quốc), UPI (Ấn Độ), Pix (Brazil)…
• Thử nghiệm nền tảng thanh toán nội khối BRICS Pay – mô hình phi tập trung, cho phép giao dịch trực tiếp bằng nội tệ, giảm phụ thuộc vào trung gian phương Tây.

Mục tiêu then chốt của BRICS là:

• Giảm phụ thuộc vào hạ tầng tài chính do phương Tây kiểm soát.
• Thu hẹp ảnh hưởng của đồng USD trong thương mại và thanh toán quốc tế.
• Tăng chủ quyền tài chính và góp phần xây dựng một trật tự tài chính đa cực.

Ý tưởng đồng tiền chung BRICS được đánh giá mang tính chính trị nhiều hơn kinh tế, bởi sự khác biệt rất lớn về lạm phát, cấu trúc kinh tế, ưu tiên chính trị giữa các thành viên. Do đó, kế hoạch này dần bị gạt khỏi trọng tâm nghị sự, nhường chỗ cho hướng đi “mềm” hơn: ưu tiên thanh toán nội tệ và kết nối hệ thống thanh toán.

Từ góc độ nhà đầu tư, câu hỏi quan trọng không phải là “BRICS có phát hành đồng tiền chung hay không?”, mà là: Việc BRICS âm thầm xây hệ thống thanh toán riêng, dùng nội tệ nhiều hơn và giảm vai trò USD sẽ ảnh hưởng gì đến các tài sản: vàng, bạc, USD, crypto và kim cương?

Khung phân tích: 3 kênh tác động chính lên thị trường tài sản

Để hiểu rõ tác động tới từng loại tài sản, có thể nhìn dưới 3 kênh chính:

Kênh thương mại – thanh toán

• Tỷ trọng giao dịch dùng USD trong thương mại nội khối BRICS có xu hướng giảm dần.
• Nội tệ của các nước BRICS (CNY, INR, RUB, BRL…) được sử dụng nhiều hơn trong thanh toán song phương.

Kênh tài chính – dự trữ

• Nếu xu hướng đa cực hóa kéo dài, các ngân hàng trung ương có thể đa dạng hóa dự trữ ngoại hối, tăng tỷ trọng vàng và một số ngoại tệ khác.
• Hệ thống thanh toán riêng giúp các nước giảm rủi ro bị trừng phạt thông qua hệ thống tài chính do Mỹ kiểm soát.

Kênh tâm lý – kỳ vọng thị trường

• Mọi động thái thách thức vai trò thống trị của USD đều tạo thêm câu chuyện (narrative) cho vàng và Bitcoin.
• Quá trình này mang tính dài hạn, chịu tác động mạnh từ địa chính trị, chính sách lãi suất Mỹ, cũng như tăng trưởng của Trung Quốc, Ấn Độ, Nga…

Từ khung đó, ta đi sâu vào từng nhóm tài sản: USD, vàng – bạc, crypto và kim cương.

Tác động tới USD: “vị vua” bị bào mòn chậm, nhưng vẫn là trung tâm

Ngắn hạn: USD vẫn thống trị, biến động chủ yếu vì Fed

Trong ngắn hạn, vai trò của USD trong thương mại và tài chính toàn cầu vẫn rất lớn:

• Phần lớn hàng hóa (dầu, kim loại quý, nông sản…) vẫn niêm yết bằng USD.
• Hệ thống thanh toán như SWIFT, thị trường trái phiếu Kho bạc Mỹ, hệ thống ngân hàng Mỹ vẫn là “điểm tựa” của dòng vốn toàn cầu.

Thị trường USD trong 1–3 năm tới vẫn sẽ chịu tác động chính bởi:

• Chính sách lãi suất của Fed.
• Tăng trưởng và lạm phát của kinh tế Mỹ.
• Các rủi ro địa chính trị (chiến tranh, trừng phạt, bất ổn tài chính…).

BRICS Pay và các hệ thống thanh toán nội tệ mới chỉ ở giai đoạn thử nghiệm – triển khai, chưa đủ lớn để khiến USD “sụp đổ” trong vài năm tới. USD vẫn sẽ là đồng tiền trung tâm trong hệ thống tài chính toàn cầu.

Trung – dài hạn: áp lực “phi đô la hóa” tăng dần

Tuy vậy, khi BRICS:

• Đẩy mạnh thanh toán bằng nội tệ,
• Thử nghiệm nền tảng thanh toán phi tập trung,
• Hạn chế phụ thuộc vào hạ tầng tài chính phương Tây,

thì áp lực “phi đô la hóa” sẽ tăng dần theo thời gian.

Các hệ quả trung – dài hạn có thể gồm:

• Tốc độ tăng trưởng nhu cầu USD cho thanh toán chậm lại.
• USD vẫn là số 1, nhưng khoảng cách với các đồng tiền khác bị thu hẹp.
• Tâm lý “USD bất khả chiến bại” suy yếu, thúc đẩy các ngân hàng trung ương tăng mua vàng và đa dạng hóa dự trữ.

Với nhà đầu tư nắm USD (tiền mặt, tài khoản ngoại tệ, stablecoin):

• Ngắn hạn: USD vẫn là tài sản phòng thủ tốt, đặc biệt trong giai đoạn rủi ro tăng.
• Dài hạn: nên xem USD là một phần của rổ tài sản, không phải “tất cả”. Cần phối hợp với vàng, chứng khoán, thậm chí một phần crypto.

Tác động tới vàng & bạc: vàng vẫn là người hưởng lợi tự nhiên của thế giới đa cực

Vàng – tài sản trú ẩn khi trật tự tài chính thay đổi

Khi các nước BRICS muốn giảm phụ thuộc vào USD và hệ thống tài chính phương Tây, lựa chọn tự nhiên để củng cố dự trữ là vàng.

Lý do:

• Vàng là tài sản dự trữ không mang nợ, không do bất kỳ quốc gia nào phát hành.
• Trong bối cảnh trừng phạt, đóng băng tài sản ngoại tệ có thể xảy ra, vàng là “nơi cất giữ chủ quyền tài chính” an toàn.
• Xu hướng các ngân hàng trung ương, đặc biệt là các nền kinh tế mới nổi, tăng mua vàng đã xuất hiện vài năm gần đây và có thể tiếp diễn.

Việc BRICS nhấn mạnh mục tiêu tăng quyền tự chủ tài chính, giảm rủi ro từ trừng phạt Mỹ về logic sẽ tiếp tục ủng hộ xu hướng tăng dự trữ vàng.

Bạc: hưởng lợi “ăn theo” vàng nhưng biến động mạnh hơn

Bạc thường có xu hướng:

• Đi cùng chiều với vàng trong dài hạn nhờ vai trò kim loại quý lưu trữ giá trị.
• Biến động mạnh hơn vì còn gắn với chu kỳ công nghiệp (năng lượng mặt trời, điện tử, sản xuất…).

Nếu tiến trình đa cực hóa tài chính đi kèm với làn sóng đầu tư cơ sở hạ tầng, năng lượng tái tạo tại các nước BRICS, nhu cầu bạc cho công nghiệp và năng lượng sạch cũng có thể tăng, giúp bạc hưởng lợi kép.

Chiến lược cho nhà đầu tư vàng/bạc

• Vàng: phù hợp làm trụ cột phòng thủ 10–20% danh mục với tầm nhìn dài hạn. Nên xem vàng như “bảo hiểm địa chính trị – tiền tệ”, tránh trade ngắn hạn theo tin BRICS.
• Bạc: phù hợp nhà đầu tư chấp nhận biến động mạnh, kỳ vọng cả câu chuyện “kim loại quý” lẫn “chu kỳ công nghiệp”.

Tác động tới Crypto (Bitcoin & altcoin): vừa là đối thủ, vừa là người được hưởng sóng

BRICS Pay được mô tả là nền tảng thanh toán phi tập trung, mã nguồn mở, xử lý nhanh, cho phép giao dịch trực tiếp bằng nội tệ với chi phí thấp. Điều này tạo ra mối quan hệ vừa cạnh tranh, vừa bổ trợ đối với thị trường crypto.

 Đối với Bitcoin (BTC)

Tích cực:

• Câu chuyện “thế giới đa cực, giảm vai trò USD” rất phù hợp với narrative: Bitcoin như vàng số, tài sản trung lập không thuộc về bất kỳ quốc gia nào.
• Nếu niềm tin vào hệ thống tài chính do phương Tây dẫn dắt suy giảm, Bitcoin có thể được một bộ phận nhà đầu tư coi là công cụ phòng ngừa rủi ro dài hạn.

Tiêu cực / rủi ro:

• Nếu các nước BRICS xây dựng thành công hệ thống thanh toán BRICS Pay với phí thấp, tốc độ cao, họ sẽ ưu tiên nội tệ và hạ tầng của chính họ hơn là crypto khó kiểm soát.
• Nguy cơ siết quản lý, đánh thuế, hạn chế giao dịch crypto có thể tăng, đặc biệt khi các nước muốn bảo vệ chủ quyền tiền tệ.

Đối với stablecoin & altcoin

• Stablecoin neo theo USD (USDT, USDC…) có thể bị đặt dấu hỏi nếu tiến trình “phi đô la hóa” tăng tốc, vì các nước BRICS muốn ưu tiên nội tệ trong thanh toán thương mại.
• Altcoin vẫn phụ thuộc nhiều hơn vào chu kỳ thị trường crypto, lãi suất toàn cầu và câu chuyện công nghệ (DeFi, NFT, AI…) hơn là yếu tố BRICS đơn lẻ.

Chiến lược:

• BTC: có thể xem như một phần nhỏ (5–10%) danh mục dài hạn cho nhà đầu tư chấp nhận rủi ro cao.
• Altcoin: nên thận trọng, chọn lọc, tránh đặt cược chỉ dựa vào câu chuyện địa chính trị.

Tác động tới thị trường kim cương: kênh xa hơn nhưng không nên bỏ qua

Kim cương không phải tài sản tài chính “chuẩn” như vàng, USD hay BTC, nhưng lại gắn chặt với:

• Thu nhập và mức độ giàu có của tầng lớp trung lưu – thượng lưu ở các nước BRICS (đặc biệt Trung Quốc, Ấn Độ).
• Thương mại quốc tế trong bối cảnh nhiều nhà xuất khẩu kim cương (Nga, châu Phi…) chịu rủi ro trừng phạt.

Nếu BRICS tăng cường thương mại nội khối, dùng nội tệ và hệ thống thanh toán riêng để tránh trừng phạt, dòng chảy kim cương giữa các nước này có thể duy trì ổn định hơn. Tuy nhiên, điều này ảnh hưởng nhiều đến doanh nghiệp ngành kim hoàn hơn là nhà đầu tư cá nhân.

Với nhà đầu tư cá nhân:

• Kim cương có thanh khoản thấp, chênh lệch giá mua – bán lớn.
• Xu hướng kim cương nhân tạo (lab-grown) đang cạnh tranh mạnh với kim cương tự nhiên.
• Phù hợp xem kim cương là tài sản tiêu dùng xa xỉ hơn là kênh đầu tư tài chính tối ưu.

Ba kịch bản & gợi ý chiến lược cho nhà đầu tư

Kịch bản 1: BRICS Pay triển khai suôn sẻ, phi đô la hóa tăng tốc

• USD: mất dần thị phần thanh toán nhưng vẫn là chuẩn mực chính.
• Vàng & bạc: hưởng lợi mạnh khi ngân hàng trung ương tiếp tục mua vàng, bạc hưởng thêm câu chuyện công nghiệp.
• Crypto: BTC được hưởng lợi từ câu chuyện “tài sản trung lập”; stablecoin USD có thể giảm vai trò trong thanh toán quốc tế nhưng vẫn quan trọng trong DeFi.
• Kim cương: thương mại nội khối BRICS ổn định hơn, ảnh hưởng chủ yếu ở cấp độ doanh nghiệp.

Chiến lược gợi ý:

• Duy trì vàng ở mức 10–20% danh mục.
• USD kết hợp với chứng khoán, trái phiếu, hạn chế ôm quá lớn trong dài hạn.
• Giữ một phần nhỏ BTC cho nhà đầu tư chấp nhận biến động cao.

Kịch bản 2: BRICS gặp khó, USD tiếp tục thống trị

• BRICS Pay triển khai chậm, các nước vẫn phải dựa vào hạ tầng phương Tây.
• Khác biệt nội bộ BRICS khiến tiến trình đa cực hóa tài chính bị chững lại.

Tác động tài sản:

• USD: giữ vị thế cực mạnh, là nơi trú ẩn trong giai đoạn bất ổn.
• Vàng: vẫn là tài sản phòng thủ nhưng có thể tăng chậm hơn nếu lãi suất Mỹ duy trì cao.
• Crypto: chịu ảnh hưởng lớn từ chu kỳ thanh khoản toàn cầu, dễ bị áp lực nếu Fed giữ lãi suất cao.

Chiến lược: tăng tỷ trọng tài sản USD trong giai đoạn rủi ro, vàng vẫn giữ vai trò bảo hiểm nhưng không kỳ vọng “siêu sóng” chỉ nhờ BRICS.

Kịch bản 3: Trung dung – đa cực hóa dần dần, USD yếu đi chậm

Đây là kịch bản được đánh giá khả thi nhất trong 5–10 năm tới:

• USD vẫn là trung tâm, nhưng tỷ phần từ từ giảm.
• BRICS và các khối khác (ASEAN, Trung Đông…) tăng dùng nội tệ, phát triển hệ thống thanh toán riêng.
• Thế giới chuyển sang trạng thái đa cực tài chính.

Ý nghĩa cho nhà đầu tư Việt Nam:

• Không cực đoan kiểu “USD sẽ sụp đổ” hoặc “vàng sẽ tăng mãi”.
• Xây dựng rổ tài sản cân bằng:
  • Vàng/bạc: 10–20% danh mục làm neo phòng thủ.
  • USD & tài sản tài chính bằng USD: cổ phiếu, trái phiếu, quỹ ETF.
  • Crypto (chủ yếu BTC): 3–10% cho nhà đầu tư hiểu rủi ro.
  • Tài sản tiêu dùng (kim cương, hàng xa xỉ): chỉ là phần rất nhỏ, gắn với phong cách sống.

BRICS không cần đồng tiền chung vẫn đủ để “làm rung” thị trường tài sản

Dù BRICS không còn đặt nặng tham vọng đồng tiền chung, việc xây dựng hệ thống thanh toán nội tệ và thử nghiệm BRICS Pay vẫn mang tính chiến lược, có thể:

• Làm chậm quá trình “bá chủ” của USD.
• Thúc đẩy vàng trở thành trụ cột dự trữ của nhiều quốc gia.
• Tạo thêm câu chuyện cho Bitcoin như một dạng “vàng số”.
• Tác động gián tiếp tới bạc, kim cương thông qua thương mại và thu nhập.

Với nhà đầu tư cá nhân, thông điệp quan trọng không phải là “chọn phe” giữa USD, vàng hay crypto, mà là: Hiểu bức tranh vĩ mô đa cực hóa tiền tệ để xây dựng danh mục đa dạng, linh hoạt – thay vì đặt niềm tin tuyệt đối vào một tài sản duy nhất.

Brian Trương (Tổng hợp : Bloomberg/Reuter/CNN,..)